Zwarte gaten

Gepubliceerd op 04-04-2018

Zwarte gaten in centrum Melkweg

In het centrum van ons Melkwegstelsel zwermen meer dan tienduizend zwarte gaten rond in een gebied van slechts een paar lichtjaar groot. Dat blijkt uit onderzoek dat vandaag in Nature is gepubliceerd. Sommige van die zwarte gaten wentelen rond een andere ster, maar de meeste zijn volkomen onzichtbaar. De ontdekking biedt sterrenkundigen een betere kijk op de extreme omstandigheden in het Melkwegcentrum.

Door: Govert Schilling 4 april 2018, 19:00

Zwarte gaten zuigen met hun sterke zwaartekracht alle materie op uit hun omgeving, en zelfs licht kan er nooit uit ontsnappen. Vanwege die extreme eigenschappen zijn ze populair bij sciencefictionliefhebbers. Ook wetenschappers raken er opgewonden van: onderzoek aan zwarte gaten leidt tot een beter begrip van de fundamentele eigenschappen van ruimte, tijd en materie.

Er is al lang bekend dat er precies in het midden van het Melkwegstelsel een gigantisch zwart gat zit, ruim vier miljoen maal zo zwaar als de zon. Dat superzware zwarte gat slokt vrijwel continu gas op uit zijn directe omgeving. Maar in de nabije omgeving, binnen een afstand van drie lichtjaar, zijn nu dertien bijzondere bronnen van röntgenstraling ontdekt. Alles wijst erop dat de röntgenstraling afkomstig is van relatief kleine zwarte gaten (een paar keer zo zwaar als de zon) die een baan beschrijven rond een gewone ster.

'Dit is ongeveer wat je zou verwachten', zegt hij, 'dus het Melkwegcentrum gedraagt zich zoals voorspeld'

Heino Falcke van de Radboud Universiteit Nijmegen is blij met de ontdekking
Zwartegatendubbelsterren
Gas van de ster wordt opgezogen en hoopt zich op in een platte, roterende schijf rond het zwarte gat. Het gas wordt daarbij zo heet dat het röntgenstraling uitzendt. Omdat Nasa's ruimtetelescoop Chandra alleen de allerhelderste röntgenbronnen kan zien, moeten er veel meer van dit soort zwartegatendubbelsterren in het Melkwegcentrum zijn: minstens een paar honderd, volgens Charles Hailey (Columbia University) en zijn Amerikaanse en Chileense collega's.

En het totale aantal zwarte gaten in het gebied is nóg veel groter: waarschijnlijk meer dan tienduizend, aldus de astronomen. Lang niet alle zwarte gaten maken namelijk deel uit van een dubbelstersysteem. Je kunt berekenen dat er dan ook een heleboel in hun eentje door het leven moeten gaan. Die zijn dus nooit te zien, ook niet met de Chandra-röntgentelescoop. Hier op aarde hebben we gelukkig geen last van al die kosmische slokops: het Melkwegcentrum bevindt zich op 27.000 lichtjaar afstand, en zo ver reikt hun aantrekkingskracht bij lange na niet.

Heino Falcke van de Radboud Universiteit Nijmegen is blij met de ontdekking. 'Dit is ongeveer wat je zou verwachten', zegt hij, 'dus het Melkwegcentrum gedraagt zich zoals voorspeld.' Falcke hoopt dat er binnenkort ook veel pulsars gevonden worden - zeer compacte, snel rondtollende sterren. Ook dát is namelijk voorspeld, en precisiemetingen aan pulsars maken het mogelijk om het centrale superzware zwarte gat nauwkeuriger te wegen.

 

 

Terug naar het nieuwsoverzicht