Oktober

Geschreven door Karel Wolters  

Deze maand krijgen we, net als in maart, vijf maanfasen voorgeschoteld. Laatste kwartier valt op 2 okt. en ook weer op 31 okt. De "blote oog" planeten zijn voor een deel al in de zonnegloed verdwenen (Mercurius en Venus) en Jupiter en Saturnus volgen binnenkort. Mars is 's-avonds nog in zuidelijke richting aan de avondhemel te zien als een object van de eerste grootte.
Ook deze maand zijn er diverse planetoïden en kometen met een kleine telescoop te zien. Voor precieze gegevens kan de Sterrengids of de website hemel.waarnemen.com goed van pas komen. De Aarde beweegt deze maand en de eerste week van de volgende door het stofspoor dat in het verleden achtergelaten is door de komeet Halley. En dat is de aanleiding voor het optreden van de meteorenzwerm van de Orioniden. Het punt aan de hemel van waar de sterrensporen lijken te "ontspringen" ligt tussen Betelgeuze van Orion en de Tweelingen. Die radiant komt in de loop van de nacht steeds hoger aan de hemel en dan zijn de meeste "vallende" sterren te zien. Het maximum van deze zwerm valt rond de 21ste oktober.
Sterbedekkingen door de Maan zijn al met een kleine telescoop te volgen. Ook hierbij zijn tabellen in oa. de Sterrengids een goede hulp.

Op 3 okt. rond 4ʰ40´ komt een ster van de Tweelingen vanachter de donkere maanrand te voorschijn. Tijdens de aansluitende nacht komt ster Algol om tien over twaalf in een minimum van haar helderheid. Een deel van de daling van de lichtsterkte en een groot deel van het terugkeren naar haar normale helderheid is deze nacht te volgen. Op de ochtend van 6 okt. zien we het kleine maansikkeltje in de buurt van ster Regulus van de Leeuw. Op het schaduwdeel van de Maan kunnen we dan het asgrauwe schijnsel waarnemen.
Tijdens de nacht van 8 op 9 okt. is er een kans dat meteoren van de Draconiden zijn te zien. De Aarde is dan vrij dicht bij het stofspoor van komeet Giacobini-Zinner, die op 10 september het dichtst bij de Zon was. In 1933 en 1946 zijn er ware sterrenregens te zien geweest, maar toen was de Aarde nog dichter bij het stofspoor dan dit jaar. Maar we kunnen wel verrast worden.
Op 11 okt. om 19ʰ30´ in de avondschemering zijn Maan en Jupiter samen nog even te zien boven de zuidwestelijke horizon vlak voor ze ondergaan. Op 21 okt. wordt dus het maximum verwacht van de Orionidenzwerm, helaas stoort het maanlicht. Kijk na middernacht. Saturnus is op haar meest zuidelijke declinatie en begint vanaf nu heel langzaam weer in noordelijke richting te bewegen. De komende jaren komt ze dus langzaam hoger boven onze horizon, maar pas in 2026 passeert zij de evenaar en komt dan maximaal 38 graden boven de horizon als ze in het zuiden staat. Op 24 okt. is Uranus in oppositie, ze is de hele nacht zichtbaar als een lichtje van magnitude 6, gebruik dus een verrekijker; ze staat in de Ram op de grens met de Vissen. In de Sterrengids staat een zoekkaartje.
Op 26 okt rond kwart voor elf 's-avonds is Algol weer in een minimum. Daling en toename van de helderheid is grotendeels te volgen.
Op 28 okt. om 3 uur 's-nachts is het plotseling 2 uur, de zomertijd wordt ingeruild voor de wintertijd.
In de vroege nachten van 29 en 30 okt. worden sterren door de Maan bedekt waarvan de wederverschijning vanachter de donkere maanrand met een kleine telescoop goed is te zien. Beide nachten komen ze ongeveer rond vijf over twee (wintertijd) weer te voorschijn.
Op 31 okt. om 17ʰ40´ tenslotte, is de Maan in laatste kwartier, voor de tweede keer dus deze maand.

Home