Januari

Geschreven door Karel Wolters   

De Maan geeft een mooie start van het nieuwe jaar, we tellen deze maand namelijk vijf maanfases, volle maan komt tweemaal voor, 2 januari en de 31ste. Tijdens de volle maan van 2 januari staat de Maan ook het dichtst bij de Aarde dit jaar. De diameter van de maanschijf is dan dus het grootst, maar dat is met het blote oog niet te zien, daar is meet-apparatuur voor nodig.
Mercurius staat op 1 jan. voor deze maand het verst ten westen van de Zon en is de eerste helft van de maand 's-ochtends boven de zuidoostelijke horizon te vinden.
Venus staat te dicht bij de Zon om waar te nemen.
Mars en Jupiter staan dicht bij elkaar en zijn 's-ochtends boven de zuidoostelijke horizon te zien, op 7 jan. zijn beide planeten met elkaar in conjunctie (samenstand).
In de tweede helft van de maand verschijnt Saturnus ook weer 's-ochtends boven de zuidoostelijke horizon. Voor de planeten moeten we dus vroeg op.
Als de kunstmatige sterretjes van het vuurwerk zijn uitgedoofd kan er zo af en toe nog een flitsje van een "vallende" ster te zien zijn; dat is dan een meteoor van de Boötiden, alleen de allerhelderste zullen we kunnen zien, het is immers praktisch volle Maan.
Op 3 jan. is de Aarde in het perihelium van haar elliptische baan om de Zon, dichter bij komt ze dit jaar niet; de grootste afstand bereikt ze begin juli. Deze avond bereikt de Boötiden-zwerm haar grootste intensiteit, maar het maanlicht stoort behoorlijk.
Op 4 jan. rond kwart voor tien 's-avonds eindigt een sterbedekking door de Maan, met een kleine telescoop al te zien. Tijdens de aansluitende ochtend is het spel van de Jupiter-maantjes in de telescoop te bewonderen. Even na half zes begint maan II (Europa) aan haar reis over het oppervlak van Jupiter, gevolgd door maan III (Ganymedes). In een kleine telescoop zijn ze dan niet te zien, het contrast tussen maantjes en planeet-oppervlak is te klein.Maan I (Io) is achter de planeet en gedurende tien minuten is er dan maar één maan te zien , nl. nummer IV (Callisto). Om kwart over zeven komt nummer I te voorschijn.
Op 9 jan. om vier uur staat de Maan ongeveer een handbreedte boven de ster Spica, de helderste ster van de Maagd. In de vroege ochtend van 11 jan. is de Maan gevorderd tot Jupiter en Mars, om zeven uur staan ze met hun drieën boven de zuid-zuidoostelijke horizon op een hoogte van 20 graden.
Op 12 jan. even na zes uur kan de kleine telescoop weer op Jupiter worden gericht, want dan trekt de schaduw van maan II over het planeet-oppervlak, zo'n donker stipje is wel te zien. Ongeveer drie kwartier later trekt ook de schaduw van maan III over, tot in de ochtendschemering zijn er dus twee schaduwen te zien. De volgende ochtend om acht uur vindt er een conjunctie plaats tussen Mercurius en Saturnus, misschien is dit met een verrekijker te zien, maar pas op: de Zon komt een half uur later al op, en dan moet de verrekijker dus opgeborgen zijn. Weer een ochtend later staat de Maan boven het tweetal.
Avond en nacht van 15 op 16 jan. maakt ster Algol een helderheidscyclus door. Rond één uur wordt de minimale helderheid bereikt, daarna wordt ze gedurende vijf uur weer helderder.
Een ochtend later, 17 jan.,is maan Callisto met Jupiter in beneden-conjunctie; dit maantje trekt bij haar conjuncties niet altijd vóór of achter de planeet langs, maar soms heel dicht boven- of onderlangs. Dit jaar is dat zeven keer het geval; vandaag is de afstand tussen maan en planeet zelfs minimaal: 7 boogseconden.
Avond en nacht van 18 op 19 jan. maakt Algol weer een cyclus door.
Nog één keer deze maand Jupiter op het menu: op 21 jan. om 5 uur 37 komt aan de oostelijke rand maan Io te voorschijn: het einde van een bedekking, op bijna hetzelfde moment komt maan Europa uit de schaduw van de planeet aan de westelijke kant te voorschijn, maar acht minuten later verdwijnt ze achter de planeet, het begin van de bedekking van die maan.
Op 27 jan. is de Maan in conjunctie met de eerste ster van de Stier:Aldebaran, dit is bij ons niet te zien, maar de avonden van 26 en 27 zijn ze bij elkaar in de buurt; rond negen uur staat Aldebaran in het zuiden.
Op de laatste dag van de maand is dwergplaneet Ceres in oppositie (vanuit de Aarde gezien recht tegenover de Zon), ze is dus de hele nacht zichtbaar. Voor de bezitters van een go-to telescoop: de coördinaten die ik heb gevonden, zijn: rechte klimming: 9ʰ13.1´; declinatie: 30°05´. Helaas is de volle Maan in de buurt.

Home