Januari

Geschreven door Karel Wolters   

Allereerst een gezond en helder 2019 toegewenst.
De eerste maand van dit nieuwe jaar heeft naast de gebruikelijke mooie samenstanden van Maan met planeten en sterren ook iets speciaals in petto, nl. een volledige maansverduistering en een bijzondere conjunctie van maantje Callisto met haar planeet Jupiter, zie verder.
Mercurius is deze maand niet waarneembaar. Venus is een prachtig helder ochtend-object. Aan het begin van de maand komt ze vier uur vóór de Zon op, aan het eind van de maand nog altijd drie uur. Mars is 's-avonds in het zuiden en wat later in het zuidwesten te vinden. Jupiter staat 's-ochtends in het oosten, verwar haar niet met de veel helderder Venus, beide planeten zijn op 22 jan. in conjunctie (samenstand). Saturnus is op 2 jan. in conjunctie met de Zon en is dus niet waarneembaar.
Komeet 46P Wirtanen is deze maand circumpolair en komt dus niet onder de horizon. Eerst is ze van magnitude 5, later neemt de helderheid af tot magnitude 8, maar een komeet blijft meestal een vaag vlekje, de helderheid is uitgesmeerd over het oppervlak, in tegenstelling tot een ster, dat is en blijft ook bij vergroting een puntvormig object. Wirtanen beweegt zich eerst in de Lynx, om rond 13 jan. de Grote Beer te bereiken.De dagen na Nieuwjaar kunnen we nog meteoren van de Boötiden-zwerm langs zien schieten.

Tijdens de ochtenden van 1 en 2 jan. kunnen we mooie samenstanden van Maan en Venus bewonderen. Op 3 jan. om 6 uur staat de Aarde het dichtst bij de Zon, toch nog altijd 147.100.000 kilometer. Twee uur later vinden we de Maan 2 graden ten noorden van Jupiter. Onder dit tweetal staat de ster Antares, hoofdster van de Schorpioen. De volgende vroege ochtend vindt het maximum plaats van de Boötiden.
Op 6 ja. om 6 uur is Venus het verst verwijderd van de Zon, hun afstand is dan gezien vanaf de Aarde bijna 47 booggraden.
Op 10 januari. rond kwart voor zeven 's-avonds wordt een ster van Aquarius door de Maan bedekt. Met een kleine telescoop is dit al te volgen. Het blijft een fascinerend gezicht om de ster langzaam naar de maanrand te zien kruipen (het gaat natuurlijk andersom) even aan de rand te blijven plakken en plots te verdwijnen.
Op 12 jan. om 8 uur 6 min. is Callisto in bovenconjunctie met Jupiter, de onderling afstand bedraagt dan slechts 4 boogseconden. Een zelfde conjunctie van Callisto komt dit jaar nog vijf keer voor. De andere manen van Jupiter gaan steeds over of achter de planeetschijf langs en vertonen dus nooit zulke conjuncties. Om 22 uur is de Maan in conjunctie met Mars, hun onderlinge afstand bedraagt 6 graden.
Op 15 jan. rond tien voor zes 's-avonds bedekt de Maan een ster van de Walvis. De volgende avond staat de Maan ten zuiden van de Pleiaden, weer een avond later is ze in samenstand met Aldebaran, de eerste ster van de Stier.
Avond en nacht van 17 op 18 jan. maakt ster Algol een goed waarneembare helderheidswisseling door. Om acht uur staat de ster precies in het zuiden op 79 graden hoogte, en even later begint haar helderheid af te nemen; dat duurt ongeveer vijf uur, waarna de helderheid gedurende de volgende vijf uur weer tot de normale waarde stijgt.
In de ochtend van 19 jan. staan de vier heldere Jupitermanen samen ten oosten van de planeet. 's-Avonds is de Maan in conjunctie met Alghena, de derde ster van de Tweelingen, de volgende avond is ze in de buurt van Pollux, de tweede van de Tweelingen.
In de ochtend van 21 jan. trekt de dan volle Maan door de kernschaduw van de Aarde, we kunnen een volledige maansverduistering meemaken. Even na vier uur begint de linkerzijde van de Maan donkerder te worden. Van 5ʰ41´´ tot 6ʰ43´ is de Maan geheel verduisterd en om 7ʰ51´´ verlaat het laatste stukje Maan de kernschaduw.
Op 22 jan. om 7 uur is Venus in conjunctie met Jupiter, ze staan 2½ graad van elkaar. De volgende vroege ochtend (3 uur) is de Maan bij Regulus, hoofdster van de Leeuw. Tot besluit komt de Maan nog weer in de buurt van Antares op 30 jan. om 8 uur.

Home